|
Zeytinyagi
Zeytinyagi ilk kez gunumuzden 8 bin yil oncesinde Akdeniz havzasinda elde edildi. O gunden bu yana zeytinyagi, yiyecek, ilac, yakit, temizlik maddesi olarak kullanildi. Yuzyillar sonra bile bilim adamlari bu mucize sivinin yeni yararlarini kesfediyor.
Geleneksel Akdeniz mutfaginin onemli bir besini olmasinin disinda, dini ve sosyal amacli torenlerde yerini alan zeytinyagi, teknik amaclarla lamba yakiti ve sabunun hammaddesi gibi islevleri de icinde barindiriyor. Ozellikle kalp ve damar sagligi icin onerilen zeytinyaginin, sindirim sisteminin duzenlenmesini saglarken, tansiyon, gastrit ve ulsere karsi da koruyucu etki yaptigi kaydediliyor.
Ayrica kolestterolden dis curugune, cilt bakimina kadar bircok rahatsizligin dogal cozumu olarak nitelendiriliyor. Gunumuzde hastaliklarin cozumunde ilacli tedavilerden cok dogal yontemleri tercih eden insanlar, zeytinyaginin yeni meziyetlerini ogrendikce, sofralarindan eksik etmemeye calisiyorlar. Kati yag tuketiminin oldukca ust seviyelerde oldugu ulkemizde, tereyag ve margarinler ikinci plana atilirken, cam sisede saklandigi surece hic bayatlamayan zeytinyagi ise sofralarin bastaci haline geliyor.
Vitamin deposu
Zeytinyaginin iceriginde bulunan E vitamini kansere karsi koruyucu etki yapiyor ve sac dokulmelerine karsi da iyi geliyor. A, D, E ve K vitaminleri ile kalsiyum, fosfor, potasyum, kukurt, magnezyum, az miktarda demir, bakir, manganez gibi mineraller, kemik gelisimini sagliyor. Kandaki kotu huylu kolestrol denilen ‘‘LDL''yi temizleyen zeytinyagi, iyi huylu kolestterol denilen ‘‘HDL''yi de yukseltiyor. Diyabet hastalari icin ise kan sekerinde dusme sagliyor.
Son yillarda diyabet hastalarinin sayisinin arttigini belirten Beslenme Uzmani Lale Ozbek, ‘‘Ozellikle bu hastalikta diyete cok dikkat etmek gerekiyor. Zeytinyagi kullanimi diyete yardim ettigi gibi bircok fayda sagliyor'' diye konusuyor. Toplum olarak oldukca yagli ve tuzlu yemek yedigimizi belirten Ozbek, ‘‘Kizartmaya, tatliya, cay ve kahveye cok yer veriyoruz. Tahil grubu ve sivi yag nispeten daha az tuketiliyor. Bir an once beslenme seklimizi degistirmemiz ve bir dengeye oturtmamiz gerekiyor'' diyor.
Ozellikle Fransa ve Italya, Yunanistan gibi Akdeniz ulkelerine ve Ege Bolgesinde yasayan insanlarin kalp ve damar hastaliklarina daha az yakalandigi ve piril piril bir cilde sahip olduklari goruluyor. Ege'den doguya dogru gidildikce zeytinyaginin yerini kati yag aliyor. Gunumuzde Akdeniz diyeti en saglikli beslenme bicimi olarak oneriliyor. Akdeniz diyetinin temel ozelligi doymus yag ve kirmizi etten dusuk, tahillar, kuru baklagiller, sebze ve meyvelerden yuksek ve gorunur yag olarak zeytinyagi kullanilmasi. Diyette, doymus yagin azaltilmasi, sebze ve meyvelerin tuketilmesi ve zeytinyagi kullanimi kronik hastaliklarin riskini azaltan ogeler olarak siralaniyor.
Bir insanin almasi gereken gunluk kalorinin yuzde 30'unun yaglardan gelmesi gerektigini kaydeden Ozbek, ‘‘Bunun yuzde 10'u doymus, yuzde 10'u tekli doymamis (Zeytinyagi), yuzde 10'u ise coklu doymamis (Aycicek yagi, soya yagi) yag asitlerinden olusmali. Daha fazlasi gereksiz'' diye konusuyor. Gunluk yemek sirasinda et, sut ve tavuk gibi yiyeceklerden dogal yollarla yag alindigini belirten Ozbek, ekstra yag alinmasini onermiyor. Sakatat, krema, mayonez, kaymak, gibi yiyeceklerde cok fazla yag bulundugunu hatirlatiyor.
Uc tip zeytinyagi var
Asit derecelerine gore 3 tip zeytinyagi bulundugunu belirten Ozbek, bunlari soyle acikliyor:
‘‘Naturel zeytinyagi tipi, super kalite icin gerekli tum kosullari icermesinden dolayi en yuksek biyolojik degere sahip. Tadi hafiften, keskin aromaya kadar degisir ve asit derecesi yuzde 3.3'ten az oldugunda tuketim icin uygun kabul edilir. Rafine zeytinyagi asitligi yuzde 0 ile 0.3 dereceye kadar degisen ve aromasi olmayan bir zeytinyagidir. Tuketime uygun olmamakla beraber, rafine zeytinyagi ulkemizde tek basina kullanilmamaktadir. Riviera tipi zeytinyagi ise rafine ve naturel zeytinyaglainin belli oranlarda karisimindan elde ediliyor.''
| |
