|
Check-up
|
 |
|
|
| |
Sağlıklı yaşam için diyetin önemi, egzersiz yapmanın gereği, sigara gibi kötü alışkanlıklardan uzaklaşmak, özellikle belli aralıklarla sağlık kontrolleri yapmak, bu amaca yönelik çabaların başında gelir.
Hiçbir sorunumuz yokken belli aralıklarla sağlık kontrolü yaptırmak yani Check-up hastalıkların gelmesini önlemekte ve ortalama ömrü uzatmaktadır. Hayatın kalitesi de bu şekilde yükselmektedir.
Check-up genellikle 40 yaşından sonra yapılması gerekli gibi düşünülürse de bu düşünce geçerli değildir. Sağlıkla hastalık, gece ve gündüz gibi birbirini takip eden unsurlardır ve doğumdan mezara kadar her yaş için geçerlidir.
Check-up özellikle insan ömrünün belirli dönüm noktalarında daha da önem kazanmaktadır. 40'lı yaşlar kadında ve erkekte orta yaşa geçişin başlangıcı sayıldığı için check-up yönünden popülarite kazanmıştır. Ergenlik dönemi de insan vücudunun çok özel bir dönemidir ve gerekli tıbbi - psikolojik bakımın yapılmasını gerekli kılar.
Kız çocuğunun ergenlik süreci yaklaşık 8 yaşında başlar. Bu yaşlarda hafif göğüs gelişimi, koltuk altı ve genital bölge tüylenmesi, giderek boyun uzaması ve arkasından gelen adet süreci hekimler tarafından yakından izlenilmelidir. Bu süreçteki sapma çocuğun ilerideki yıllarda fiziksel ve ruhsal olarak sarsılmasına yol açabilir. Kız çocuğunun fiziksel olarak muayenesi özellikle iç ve dış cinsel organlarındaki olası anormalliklerin tespiti, ileride karşılaşılacak ciddi sorunların önlenmesine yardımcı olacaktır.
Ergenlik sürecinin çok erken veya çok geç yaşlarda başlaması bir sorundur ve izlenmesi gereklidir. Genç kızın rahim ve yumurtalıklarındaki anormalliklerin tespiti çok önemlidir. Kızlık zarındaki anormallik veya bazı durumlarda rastlanılan kızlık zarının yokluğu muayene ile anlaşılabilir.
Çocuğun çok erken buluğ çağına girmesi ve adetini erken görmesi boyunun kısa kalmasına yol açabilecektir. Hastalık gibi olmasa da kişiyi psikolojik açıdan çok rahatsız edebilecek bu durumun tıbbi check-up programları ile önlenmesi sağlanabilir. Aynı zamanda çok geç başlamış bir buluğ çağının da bir takım hormonal rahatsızlıklardan olması mümkündür ve bunların önlenmesi gerekir. Bütün bu amaçlarla bir genç kız check-up programı başlatmış bulunuyoruz. Bu programın ana unsurları şunlardır:
1.Kız çocuğu annesi tarafından göğüs gelişiminin başladığı yılda check-up'a getirilmelidir. Burada yapılacak dıştan muayene kız çocuğunu incitmeyecek ve korkutmayacak şekilde olmalıdır. Meme muayenesi, kıllanma durumunun izlenmesi, çocuğun boyunun ve kilosunun ölçümü, gerekirse hormon tahlilleri ve karından yapılan ultrasonla başlangıç yaşının çok erken olup olmadığının tesbiti ve bunun gelecekteki gelişim sürecine etkisi aile ile tartışılacaktır.
Dediğimiz gibi gelişimin çok erken başladığı yıllarda çocuğun bundan psikolojik olarak olumsuz etkilenmesi mümkündür. Yine göğüs gelişimi belli aralıklarla tüylenme artışı, boy artışı ve adet başlangıcına kadar olan sürecin ilk işareti olduğu dikkate alınırsa çocuğun gelecekteki erişkin boyu da hesaplanabilecek ve bununla ilgili aile ile konsültasyon yapılabilecektir.
2.Çocuğun normal ergenlik süreci içinde dahi izlenmesi gereklidir. Biz bunu yılda bir olarak öneriyoruz. Göğüs gelişimindeki ilk muayeneden sonra çocuğun gerekli görülürse 6 ay veya yılda bir jinekolog ve pediatris işbirliği ile izlenmesi gereklidir. Bu ekibe zaman zaman psikologlar da dahil olabilmektedir. çok erken gelişen ve irileşen göğüslerin küçük bir çocuğun okulunda da sorun yaratabileceği unutulmamalıdır. Bu konuda kendisine bunun fizyolojik olduğu ve herkesin bu süreçten geçeceği ayrıntılı olarak anlatılmalı ve psikolojik bir sıkıntı yaratılmasının önüne geçilmelidir.
Check-up stratejileri
Check-up herhangi bir şikayet olmaksızın belirli aralıklarla yapılan ve kişinin sağlığı hakkında genel bilgi veren sağlık taraması. Günümüzde birçok ölümcül hastalığı tedavi edebilmenin başlıca yolu erken tanı. Bu nedenle hem sağlık harcamalarının maliyetlerini azaltmak, hem de tedavi şansını artırmak için check-up önemli.
Check-up’ın kapsamı ne olmalıdır?
Check-up kişinin cinsiyetine, yaşına ve sahip olduğu genetik faktörlere bağlı, sağlığı hakkında tüm sistemlerle ilgili yeterli bilgi verebilecek kapsamda olmalı. Belirli şartlarda bazı tetkiklerin ön plana geçmesi gerekebilir. Bu kapsamın belirlenmesinde, kişinin ayırabileceği zaman ve ekonomik şartları göz önünde bulundurulmalı.
Check-up kimlere uygulanmalıdır?
Check-up her yaştaki bireylere uygulanabilir. Ama genel uygulamada özellikle 35 yaş sonrası daha önemli hale geliyor.
Check-up hangi sıklıkta uygulanmalıdır?
Keskin sınırlar olmamakla beraber, 35 yaş üstü bireylerde yılda bir kez yapılması önerilir.
Kapsamlarına göre check-up çeşitleri nelerdir?
Kişinin yaşı, cinsiyeti ve sahip olduğu risk faktörlerine göre farklı kapsamda check-up programları uygulanır.
- Genç bireylerde koruyucu hekimliğe yönelik dar kapsamlı check-up programları uygulanır.
- 50 yaş ve erkek bireylerde, kalp damar hastalıkları başta olmak üzere, akciğer, prostat ve kolon kanserleri üzerine odaklanılır.
- 50 yaş ve üzeri kadın bireylerde ise menopoz ve beraberinde getirdiği rahatsızlıklar, kalp ve damar hastalıkları, meme ve rahim kanserleri üzerine daha büyük önemle durulur.
Check-up uygulamalarında en sık rastlanan sorunlar nelerdir?
Yetersiz kapsamda uygulanan check-up programlarının sonucu olarak bireyin var olan veya oluşabilecek rahatsızlıkları saptanamıyor. Zaman kaybediliyor. Ülkemizde yaşanan başlıca sorun, belirli şikayetlerle başvuran bireylerin genel check-up’a yönelmesi ve bunun sonucunda yanılgıya düşülmesidir. Örneğin, midesi rahatsız olan bir bireyin önceliği check-up yerine gastroskopi olmalıdır ki, mide rahatsızlığının (örneğin ülser) nedeni tespit edilebilsin. Bunun gibi baş ağrısı şikayeti ile gelen bir hastanın öncelikle hipertansiyon ve nörolojik yönden tetkik edilmesi uygun görülür. Bu gibi durumlarda check-up yaptırmak önemini yitirir.
Günümüzde uygulanan yeni tarama yöntemleri nelerdir?
Teknoljideki hızlı ilerlemeye paralel olarak tanısal branşlardaki yenilikler, takip edilmesi zor bir hızla günümüz tıbbında yerlerini almaktadır. Son jenerasyon Multi-Dedektör Bilgisarlı Tomografi (MDCT) ile dünyada bir numaralı ölüm sebebi olan koroner kalp hastalıklarında ve başta akciğer kanseri olmak üzere prostat, meme, kolon ve pankreas kanserlerinde erken teşhis imkanı bulunuyor.
| |
