Son yıllarda yaygın olanak kullanılan katalitik soba, Japon sobası gibi bacasız ısıtıcılar eğer doğru kullanılmazsa ölüme varan zehirlenmelere yol açıyor. Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamaya göre geçen yıl soba zenirlenmelerinden toplam 35 kişi hayatını kaybetti. Soba zehirlenmesi ile hayatını kaybedenlerin yüzde 35'ig bacasız ısıtıcı kullanıyordu.

Bacasız ısıtıcılarda özellikle kerosen, LPG ve doğalgaz gibi yakıtlar kullanılıyor. Büyükşehir Belediyesi Çevre Daire Başkanı Prof. Dr. Mustafa Öztürk bu tür sobaların kullanımı hakkında uyarılarda bulundu:

NASIL KULLANILMALI?

Her 1.5 saatte bir odanın camları açılarak en az 10 dakika süreyle havalandırılmalı.

Sobanın mutlaka otomatik kapanma sistemi olmalı.

Yatak odalarında kesinlikle kullanılmamalı.

Odada insan trafiği yoğun olan yerlere konulmamalı.

Yatmadan önce mutlaka kapatılmalı.

Herhangi yanıcı bir madde ile arasındaki mesafe en az 1 metre olmalı.

Bu sobaların bulunduğu odada çocuklar ve yaşlılar tek başına bırakılmamalı.

Yanlış yakıt, yanlış yükseklikteki fitil oda havasının hızla kirlenmesine neden olur.

Yakıt olarak kerosen kullanılan ısıtıcılarda benzin kesinlikle kullanılmamalı.

Sızdırmaz bir ev veya odada bacasız ısıtıcı kesinlikle kullanılmamalı.

Tüm bacasız sobalarda Oksijen Eksilme sensörü bulunmalı.

Piknik tüplerine takılan ısıtıcılar evlerde ve işyerlerinde kesinlikle kullanılmamalı.

Isıtıcı alırken mutlaka ne kadar alanı ısıttığı öğrenilmeli. Büyük bir alanı ısıtmak için yapılmış sobayı küçük bir alanı ısıtmak için kullanmamalı.

Soba zehirlenmelerine karşı önlemler

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Dr. Muammer Kaya, Türkiye'de her yıl özellikle kış aylarında yüzlerce kişinin bu gaz nedeniyle zehirlendiğine dikkat çekti.

Kömür, petrol, doğal gaz gibi yakıtların bilinçsizce yakılmaması gerktiğini söyleyen Kaya, karbon monoksitin çok az miktarınına bile insanlara etki ettiğini belirterak, şu bilgileri verdi:

 Zehirlenmeler üç aşamada gerçekleşir.İlk aşama, CO soluyan kimsede hafif

uyuşukluk, durgunluk ve uyuklama hissedilir. Bu belirtiler zehirlenmenin başladığı anlamına
gelir. Zehirlenmeye maruz kalan kişi/kişiler derhal temiz havaya çıkarılmalıdır.

Bu aşamada kurtulma şansı olabilir. Biraz daha fazla CO'e maruz kalındığında hareket yeteneği felce uğrar, insana tatlı bir rehavet çöker ve uyuklama isteği doğar. Öleceğini bilse bile kişi o ortamdan ayrılmak istemeyebilir.

İkinci aşama titreme, adele kasılması, çene  Kiilitlenmesi ve diş gıcırdatmaları başlar.

Gözler bir noktaya dikilir ve ateşlenme başlar. Üçüncü aşama, solunum ve kalp atışları

yavaşlar, vücut ısısı düşer, his ve şuur kaybolur. Ölüm gerçekleşir. Karboksihemoglobin

kırmızımsı pembe rengi vücut derisini kiraz kırmızısı renge dönüştürür. Dudaklar rujla

boyanmış gibi kızarır ve yüz tebessüm eder hali alır."

 Kaya, havadaki karbonmonoksit oranı arttıkça daha kısa sürede ölüm oluşabileceğini

belirtirken, zehirlenen kişinin ortamdan uzaklaştırılıp, temiz havaya çıkarılması varsa saf
oksijenle teneffüs ettirilmesi ve acilen en yakın sağlık kurumuna götürülmesini önerdi.

"SOBAYI SÖNDÜRMEDEN UYUMAYIN"
 
Kaya soba ve yakıtla ilgili önlemleri ise şöyle sıraladı:
 "-Sobanın verimli yakılabilmesi için en fazla 2/3 oranında kömür ile doldurulmalıdır,
 -Soba mutlaka üsten yakılmalı,
 -Soba yanarken yanma havası ve duman kapak/klapeleri kapatılmamalı,
 -Sobanın havalandırma sistemi, sobaya yeteri kadar hava sağlayabilmeli,
 -Sobada delik olmamalı,
 -Verimli yanma için sobaların külleri günlük temizlenmeli,
 -Yatmadan önce sobaya kesinlikle kömür atılmamalı.
Üşümemek isteniyorsa soba mutlaka yeniden doldurulup, hava ve duman kapakları tamamen açık

bir şekilde tekrar yakılmalıdır. Mümkünse yatarken soba söndürülmelidir

Her yıl 1.6 milyon kişi sobadan zehirleniyor

DÜNYA Sağlık Örgütü’nden (WHO) yapılan açıklamaya göre, dünyada her yıl yaklaşık 1.6 milyon kişi soba ve ocak zehirlenmesi nedeniyle ölüyor. Gelişmekte olan ülkelerde yaşayanların kullandığı soba ve ocaklardan çıkan yoğun duman özellikle kadın ve çocukları tehdit ediyor.

Dünya nüfusunun yaklaşık yarısı yemek yaparken yakıt olarak hala gübre, odun ve kömür kullanıyor. Katı yakıtlardan çıkan duman evin içine zehirli kimyasallar yayıyor. Vücut direncini azaltan bu maddeler bronşit ve zatürree riskini en az iki katına çıkarıyor. Ancak maddi durumları yetersiz olan ailelerin yapabileceği fazla birşey de yok. WHO, ısınmak ve yemeklerini pişirmek için soba kullanmaktan başka çaresi olmayan bu insanlara yardım edilmesi için çağrıda bulunuyor.

Soba yakarken dikkat!
Kışın bastırmasıyla soba zehirlenmelerinde de büyük artış var. Özellikle lodosun yol açtığı zehirlenmeye karşı alınacak en büyük önlem, sobayı kuralına göre yakmak.

Kışın sık sık meydana gelen soba zehirlenmeleri birçok insanın canına mal oluyor. En son İstanbul ve Bursa'da meydana gelen soba zehirlenmelerinde 10 kişi hayatını kaybetti. Bilinenin aksine zehirlenmenin kömür türüyle ilgisi olmadığına dikkat çeken Maden Mühendisleri Odası, sinsi ölümde vatandaşları uyanık olmaya çağırdı.

Zehirlenmeye, kömürün tam yanmaması sonucunda oluşan 'karbonmonoksit gazı sebep oluyor. Zehirli gaza maruz kalanlarda şiddetli baş ağrısı şikayeti baş gösteriyor. Böyle durumlarda ilk iş, derhal odanın havalandırılması ve bu şikayetten yakınanların en yakın acil servise başvurmaları.

Araç keşfetti

Birçok insanın ölmesine sebep olan soba zehirlenmeleri Yusuf İçecek adlı mucidi bu faciaları önleyecek bir cihaz geliştirmeye sevketti. 'Atmosferik denge cihazı' adını verdiği bu cihazın işleyiş tarzı şöyle: Soba, kullanıldığı ortamdan 1 dakikada 5 metreküp havayı yok etmektedir. Bu cihaz sobanın ortamdan yok ettiği ölçüde havayı otomatik olarak ortama tekrar tertemiz ve sobanın mevcut ısısı ile ısıtarak kazandırıyor. Bu işlemi yaparken iç mekanın atmosfer basıncını dış atmosfer basıncının üzerinde tutup sobanın ortama gaz sızdırmasına imkan vermiyor. Cihaz 30 watt enerji harcıyor.

Yusuf İçecek, 7 yıl boyunca hobi olarak uğraştığı bu cihazın patentini de aldı.

Nasıl yakılmalı? Uçucu madde içeriği az olan ithal kömür alttan, uçucu madde içeriği fazla olan yerli kömür ise üstten tutuşturumalı.

Soba tamamen temizlenmeden yeni kömür atılmamalı. Aksi halde eksik yanma söz konusu olabilir.

Dış havanın sıcak olduğu durumlarda baca çekişi azalacağından gece vaktinde kesinlikle sobalar yakılmamalı.

Baca çekişini arttırmak için baca yüksekliğini elverdiği ölçüde büyük almak yararlıdır.

İhmalkâr davranmayın

Her yıl acı olaylar yaşadığımız soba zehirlenmeleri bu yıl olmasın. Gerekli tedbirleri alın....

Geçen yıl sadece İstanbul'da 12 kişinin zehirlenerek can verdiği bir kış geçirdik. Bu yıl da aynı acıları yaşamayalım. Soba ve şofben kullanan aileler gerekli tedbirlerini almalılar. Zehirlenmeler konusunda uyarılarda bulunan İstanbul Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Geliştirme Daire Başkanı Prof. Dr. Mustafa Öztürk, alınacak önlemlerin yaşamsal önem taşıdığını ifade ediyor. Prof. Dr. Öztürk, özellikle pencere veya duvarların delinmesiyle oluşturulan bacaların meteorolojik değişikliklerden olumsuz etkilendiğini, dolayısıyla soba dumanının dışarı atılmasının engellenerek odaya sızdığına dikkat çekiyor. Bacaların ısı yalıtımının sağlanmasının önemine işaret eden Öztürk, baca yüksekliği arttıkça çekim gücünün artacağını, yüksekliğin ise 3,5 ile 5 metre arasında olması gerektiğini söylüyor.

Yatak odasına soba kurmayın

Sobaların kesinlikle yatak odalarında kurulmaması gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Öztürk, "Sık rastlanan baca tepmelerini önlemek için, soba kurulurken dikey borular duvarlardan en az 1-1,5 metre uzaklıkta olmalı, bacalar temizlenmeli, boru bacaya fazla sokulmamalı." diye konuştu. Prof. Dr. Öztürk daha sonra şu önerilerde bulundu: "Yatmadan önce sobalar mutlaka söndürülmeli, sobada yakıt bırakılmamasına özen gösterilmeli. Baca tepmelerinin sık yaşandığı lodoslu ve rüzgarlı havalarda kesinlikle sobalar yanar halde uyunmamalı. Yanlış kurulan veya kullanılan sobadan sızan zehirli gaz, yavaş yavaş, uyuta uyuta öldürür."dedi.