Kadinlaricin.net sitesinde Soba zehirlenmesinin nedenleri baslikli sayfadasiniz.Bu sayfada Soba zehirlenmesinin nedenleri ile ilgili yazi bulunmaktadir.
Kış aylarında dikkatsizlik ve kullanım hataları nedeniyle pek çok insan sobadan zehirleniyor. Havaların soğumasıyla birlikte soba zehirlenmeleri yaşanmaması için TMMOB Makine Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi tarafından hazırlanan "Bir Daha Soba Faciası Yaşanmaması İçin!.." başlıklı broşürde alınması gereken önlemler anlatıldı.
Soba zehirlemesinin nedenlerinin başında ucuz ve kalitesiz kömürün denetimsiz satılması ve kullanılması geliyor. Broşürde tekniğine uygun olmayan standart dışı baca, boru ve sobalar, bacaların temizliğinin yapılmaması, soba kullanım hataları ve lodos da zehirlenmenin diğer nedenleri arasında sıralanıyor.
Soba kullanırken bunlara dikkat:
- Bacalar senede en az iki kez temizlenmelidir.
- Bacalar çatıdan en az 1 metre yukarda olmalıdır.
- Şapkasız baca olmamalıdır.
- Soba tutuşturulurken yakıtın üstten yanması sağlanmalıdır.
- Soba ilk tutuşturulurken aşırı doldurulmamalıdır, Soba aşırı doldurulduğunda eksik yanma gerçekleşecek, zehirli gazlar tutuşmayacak ve yoğunluğu nedeniyle baca yoluyla atmosferen karışmak yerine ev ortamına yayılacaktır.
- İlk tutuşturma esnasında kömür üzerine az miktarda kağıt ya da karton, bunların üzerine de kolay yanacak çıra ve odun konmalıdır.
- Sobanın dörtte üçünden fazlası doldurulmamalıdır.
- Sönmekte olan sobaya kesinlikle tutuşması güç olan yakıt konulmamalıdır.
- Zorunlu haller dışında yatarken sobaya yatık konmamalıdır.
- Kömür dolum kapağı yatmadan önce kontrol edilip kapatılmalıdır.
- Soba beslenirken kor halindeki yakıtın bir miktarı yeni atılan yakıtın üzerine konmalı ve böylece sobadaki yakıtın sürekli üstten yanması sağlanmalıdır.
Broşürde ayrıca zehirlenme halinde alınması gereken acil önlemlere de yer verildi. Buna göre, zehirlenme önce başağrısı ile başlıyor. Ardından baş dönmesi ve bulantı başlıyor, denge bozukluğu ortaya çıkıyor. Bilinç kaybının ardından hasta komaya giriyor ve ölüyor. Zehirlenmenin uykuda gerçekleşmesi halinde mağdurlar bu gelişimi hissedemeden yaşamını yitiriyor. Karbonoksit(CO) zehirlenmesi hissedildiğinde kapı ve pencerelerin derhal açılması, hastalara müdahale ederken sürünerek yaklaşılması, dışarı çıkarılan hastalara can soluğu verilmesi öneriliyor.
Son yıllarda yaygın olanak kullanılan katalitik soba, Japon sobası gibi bacasız ısıtıcılar eğer doğru kullanılmazsa ölüme varan zehirlenmelere yol açıyor. Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamaya göre geçen yıl soba zenirlenmelerinden toplam 35 kişi hayatını kaybetti. Soba zehirlenmesi ile hayatını kaybedenlerin yüzde 35'ig bacasız ısıtıcı kullanıyordu.
Bacasız ısıtıcılarda özellikle kerosen, LPG ve doğalgaz gibi yakıtlar kullanılıyor. Büyükşehir Belediyesi Çevre Daire Başkanı Prof. Dr. Mustafa Öztürk bu tür sobaların kullanımı hakkında uyarılarda bulundu:
NASIL KULLANILMALI?
Her 1.5 saatte bir odanın camları açılarak en az 10 dakika süreyle havalandırılmalı.
Sobanın mutlaka otomatik kapanma sistemi olmalı.
Yatak odalarında kesinlikle kullanılmamalı.
Odada insan trafiği yoğun olan yerlere konulmamalı.
Yatmadan önce mutlaka kapatılmalı.
Herhangi yanıcı bir madde ile arasındaki mesafe en az 1 metre olmalı.
Bu sobaların bulunduğu odada çocuklar ve yaşlılar tek başına bırakılmamalı.
Yanlış yakıt, yanlış yükseklikteki fitil oda havasının hızla kirlenmesine neden olur.
Yakıt olarak kerosen kullanılan ısıtıcılarda benzin kesinlikle kullanılmamalı.
Sızdırmaz bir ev veya odada bacasız ısıtıcı kesinlikle kullanılmamalı.
Tüm bacasız sobalarda Oksijen Eksilme sensörü bulunmalı.
Piknik tüplerine takılan ısıtıcılar evlerde ve işyerlerinde kesinlikle kullanılmamalı.
Isıtıcı alırken mutlaka ne kadar alanı ısıttığı öğrenilmeli. Büyük bir alanı ısıtmak için yapılmış sobayı küçük bir alanı ısıtmak için kullanmamalı.
Soba zehirlenmelerine karşı önlemler
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Dr. Muammer Kaya, Türkiye'de her yıl özellikle kış aylarında yüzlerce kişinin bu gaz nedeniyle zehirlendiğine dikkat çekti.
Kömür, petrol, doğal gaz gibi yakıtların bilinçsizce yakılmaması gerktiğini söyleyen Kaya, karbon monoksitin çok az miktarınına bile insanlara etki ettiğini belirterak, şu bilgileri verdi:
Zehirlenmeler üç aşamada gerçekleşir.İlk aşama, CO soluyan kimsede hafif
uyuşukluk, durgunluk ve uyuklama hissedilir. Bu belirtiler zehirlenmenin başladığı anlamına
gelir. Zehirlenmeye maruz kalan kişi/kişiler derhal temiz havaya çıkarılmalıdır.
Bu aşamada kurtulma şansı olabilir. Biraz daha fazla CO'e maruz kalındığında hareket yeteneği felce uğrar, insana tatlı bir rehavet çöker ve uyuklama isteği doğar. Öleceğini bilse bile kişi o ortamdan ayrılmak istemeyebilir.
İkinci aşama titreme, adele kasılması, çene Kiilitlenmesi ve diş gıcırdatmaları başlar.
Gözler bir noktaya dikilir ve ateşlenme başlar. Üçüncü aşama, solunum ve kalp atışları
yavaşlar, vücut ısısı düşer, his ve şuur kaybolur. Ölüm gerçekleşir. Karboksihemoglobin
kırmızımsı pembe rengi vücut derisini kiraz kırmızısı renge dönüştürür. Dudaklar rujla
boyanmış gibi kızarır ve yüz tebessüm eder hali alır."
Kaya, havadaki karbonmonoksit oranı arttıkça daha kısa sürede ölüm oluşabileceğini
belirtirken, zehirlenen kişinin ortamdan uzaklaştırılıp, temiz havaya çıkarılması varsa saf
oksijenle teneffüs ettirilmesi ve acilen en yakın sağlık kurumuna götürülmesini önerdi.
"SOBAYI SÖNDÜRMEDEN UYUMAYIN"
Kaya soba ve yakıtla ilgili önlemleri ise şöyle sıraladı:
"-Sobanın verimli yakılabilmesi için en fazla 2/3 oranında kömür ile doldurulmalıdır,
-Soba mutlaka üsten yakılmalı,
-Soba yanarken yanma havası ve duman kapak/klapeleri kapatılmamalı,
-Sobanın havalandırma sistemi, sobaya yeteri kadar hava sağlayabilmeli,
-Sobada delik olmamalı,
-Verimli yanma için sobaların külleri günlük temizlenmeli,
-Yatmadan önce sobaya kesinlikle kömür atılmamalı.
Üşümemek isteniyorsa soba mutlaka yeniden doldurulup, hava ve duman kapakları tamamen açık
bir şekilde tekrar yakılmalıdır. Mümkünse yatarken soba söndürülmelidir
Her yıl 1.6 milyon kişi sobadan zehirleniyor
DÜNYA Sağlık Örgütü’nden (WHO) yapılan açıklamaya göre, dünyada her yıl yaklaşık 1.6 milyon kişi soba ve ocak zehirlenmesi nedeniyle ölüyor. Gelişmekte olan ülkelerde yaşayanların kullandığı soba ve ocaklardan çıkan yoğun duman özellikle kadın ve çocukları tehdit ediyor.
Dünya nüfusunun yaklaşık yarısı yemek yaparken yakıt olarak hala gübre, odun ve kömür kullanıyor. Katı yakıtlardan çıkan duman evin içine zehirli kimyasallar yayıyor. Vücut direncini azaltan bu maddeler bronşit ve zatürree riskini en az iki katına çıkarıyor. Ancak maddi durumları yetersiz olan ailelerin yapabileceği fazla birşey de yok. WHO, ısınmak ve yemeklerini pişirmek için soba kullanmaktan başka çaresi olmayan bu insanlara yardım edilmesi için çağrıda bulunuyor.
