1990'ların ortasında anne figürü en azından medyatik olarak değişime uğradı. Demi Moore'la başlayan çıplak hamile kadın fotoğrafları giderek alışık olduğumuz bir görüntü haline geldi. Zamane anne adayları artık karnıyla gurur duyuyor!

Modern hayat kadınların anne kimliklerini bile değiştirdi. Aşık olmadan çocuk doğurmuyorlar. Hamilelik sürecini bir güzellik kürü gibi yaşıyorlar. Bebekle gelen hayatta ise dünyayla sanki daha bütünleşiyorlar...

Modern hayat, metropolde yaşayan kadınları da değiştirdi. Herşeyi istiyor ve çok çalışıyorlar artık. Ama ezeli kuralı da bozmadılar: Hálá anne olmak istiyorlar. Böylece ortaya milenyumun da katkısıyla zamane anneleri denilen yeni bir kadın ortaya çıkıyor.

Peki kimdir bu yeni anne tipi?

Bir kere bu zamane anneleri çocuk öncesi ve sonrası diye iki ayrı beden dili taşımıyorlar. Hamilelik dönemleri doğumu rahatlatacak hamile jimnastiği yaparak geçiyor. Yürüyüşler, ideal rejimler, düzenli egzersiz takviyesiyle kadın, beklenen bebekle beraber örnek bir bakım sürecini de aynı anda yaşıyor.

KARNINI KAPATMIYOR

Zamane anneleri daha hamileliklerinde çağın kadınını yansıtmaya başlıyorlar. Öyle bebe yaka, kloş elbiselerle bedenlerini saklamıyorlar. Beden tümüyle açığa çıkartılıyor, kıyafetler bedene yapışıyor, bebeği taşıyan karın herkese itinayla gösteriliyor: Orada bebek var.

Bebeğin doğumuyla beraber kadının bedeni eski formundan daha mükemmel bir hal alıyor. Bebeğin üç yaşında hangi yuvaya gideceği, sonra hangi uygun ilkokul, lise ve üniversitelerde eğitimini devam ettireceği, bu arada hangi müzik aletlerini çalıp, hangi sporları yapacağı planlanırken zamane annesi kendinide unutmuyor.

Peki ama nasıl? İlişki terapistleri ve ilişkilere meraklı araştırmacı sosyologlar bu durumu metropol hayatının getirdiği norm değişikliklerine de bağlıyor. Annelik güdülerini her vakit taşıyan kadın, giderek ‘‘aşk çocuğu’’ doğurmayı tercih haline getiriyor. Örnek isterseniz Tempo'daki yazılarından ve radyodaki programlarından tanıdığımız Ayça Şen'in Ayşe Arman'la geçtiğimiz haftalarda yaptığı röportajdan bir alıntı:

‘‘Ben çocuğuma ilerde neden onu dünyaya getirdiğimi içim rahat, sırtım dimdik açıklayacağım: Yavrum, sen aşk çocuğusun, sen istekle ve aşkla dünyaya geldin!’’

AŞK ÇOCUĞU

Tabii dünyaya gelen tüm bebeklerin hepsi ‘‘aşk çocuğu’’ olmuyor. Ama olumlu yanından bakarsak zamane anneleri (ve anne adayları) hayata biraz böyle bakmak istiyorlar. Milenyum kuşağının bu genç kadınları bebekle beraber cinsel kimliklerini de kaybetmemiş oluyorlar. Zamane annelerinin katkısıyla sahte baba korkusu da yok olup gidiyor. ‘‘Aman yapma, babana söylerim’’ yalanıyla ailedeki iktidar ilişkisi de kadının lehine değişime uğruyor.

Peki kimdir bu kadınlar? Çocukları için alışveriş yaparken kendini unutmayan, iççamaşır alma keyfini yitirmemiş, hálá arada sırada flört ihtiyacı duyan, internet ‘‘olayını’’ çözmüş, reklamcıların tarifiyle ‘‘alım gücü yüksek’’ kadınlar.

Aralarından en çılgınları, güzelleri ve medyatikleri malum haber konusu olur: Biri Bizi Gözetliyor yarışmasına katılan Hülya mesela. Kocaman iki çocuğu olmasına rağmen, işi gücü bırakıp böyle bir programa katılmasıyla, bir de bornozuyla görünmesiyle bayağı yankı yaratmıştı. Ama işin tuhafı, o programa katılanlar arasında ve sahtelikten en uzak duran kimlik gibiydi...

Her anne bir güneştir
 
Bir anneyle konuşabilirdim bugün. Öyküsüyle örnek olabilecek bir anneyle. Ya yaşadığı sıkıntılara rağmen dimdik duran bir anne, ya da bir mutluluk hikayesinin kahramanıyla...
Belki uzun yıllar beklediği bebeğine kavuşan, belki sonsuza kadar ciğerparesinden ayrılan.
“Hangisi olmalı?...”
Bu soruyu tekrarlayıp durdum... Sonra, madem ki ben de bir anneyim bu hafta izninizle biraz sesli düşüneyim dedim.
���
“Analar bir süpürge sopası ya da bir güneş gibidir... Varlığı bilindikçe ananın ne olduğu önemli değildir o kadar. Süpürge sopası da, güneş de ordadır; çocuk dövülüp sövülse de, sevginin sıcaklığını duyup aydınlığa erse de, bunu doğanın bir gerçeği sayar ve ananın da bir gençlik yaşadığını, tutkuları, zayıflıkları bulunduğunu, hâlâ büyümeyi, öğrenmeyi sürdürdüğünü, özlemler, acılar duyduğunu anlamaz bile...” (Bernard Shaw)

Kim daha şaşkın acaba?
Kim daha şaşkın acaba?
Dünyaya yeni gelen bu yumuk yumuk elli bebek mi?
O’nu ilk kez kucağına alan anne mi?
Kim daha ürkek ve acemi;
Hiç bilmediği bir yere adım atan yavru mu,
Hiç bilmediği bir sıfata kavuşan kadın mı?
Kim daha mutlu acaba?
Annesinin kucağında onun kalp atışlarını dinleyen bebek mi?
Yavrusunun nefesini içinde hisseden anne mi?

���
Sen rahmime düşmeden önce seni istedim
Dünyaya gelmeden sevdim seni
Dünyaya gelmeden senin için ölebileceğimi hissettim
İşte sevginin gücü bu olsa gerek.
(Maureen Hawkins)

Yavrusunu kucaklayınca
Dünya onun kollarında şimdi. Bütün acılara göğüs gerebilir, bütün zorluklara dayanabilir. Gücü kollarının arasında.
Sarılmak bu kadar mı güzeldi?
Bu kadar mı haz verirdi insana?
Ve bu kadar mı anlatılamaz bu sevgi?
Ne desem, ne yazsam boşuna...
Anne olanlar zaten anlıyor sözler edilmeden bile.
Anneler kendi aralarındaki ortak dil sayesinde paylaşıyor yaşananları.
En güzel duyguya ortaklık ediyor.

“Neden her gün işe gidiyorsun anne”
Nice sınavlar geçirdik, nice zor sorulara cevaplar verdik. Ama bu soruyu her duyduğumuzda zorlandık. “Cevabım yeterli gelmeyecek” diye düşündük.. Ne söylesek çocuklarımız ikna olmayacaktı. “Yanımda kal, benimle kal” sözleri hep bir suçluluk hissetmemize yol açtı. Açıklama yapmak zorunda hissettik kendimizi...
“Onun geleceği için çalışıyorum” diye cevaplar bulduk çoğu zaman. Oysa kendi geleceklerimiz de vardı. Emeklerimiz, yıllar süren çabalarımız... Ama annelikle birlikte tekillikten çoğula geçince en uygun şartları hazırlasak da çocuğumuzu bırakıp işe
gittiğimizde bir parçamız onunla birlikte kaldı hep. Yürek nasıl bölünürmüş, insanın yarısı nasıl geride kalırmış asıl o zaman öğrendik.

Anneler Gününüz kutlu olsun
Hem güzel hem de zor özel günler. Anneler Günü’nde bu duyguyu yaşayan biri olarak yazacak çok şey var. Peki ya bunu yaşayamayanlar?... Ya annesini ebediyete uğurlayanlar.
Ben şanslıyım, kendi çocuğumla annemi ziyarete gideceğim bugün. Çocuğunu kaybeden, ya da annesiz kalanlar, anne olamayanlar için bugün zor olacak şüphesiz.
Anneliği yaşayamasa da öyle hissedebilen, yavrusundan ya da annesinden ayrılan ama sevgisini günden güne kat be kat büyüten, bir anne kadar bir çocuğa emek veren, kısacası yolumuzu bir
güneş gibi aydınlatan herkesin
“Anneler Günü” kutlu olsun.

‘Saçının bir teli incinmesin’
Kızımın saçlarını ördüm bu sabah... İki örgü... Hiç sesini çıkarmadan kucağıma yaslandı...
O kucağıma yaslanınca bütün mutlulukları da beraberinde getiriyor. Düşündüm... Annem de benim saçlarımı böyle örerdi, onun annesi de, onunki de...
‘Dünyanın dört bir yanında kim bilir kaç anne kızlarının saçını örüyor şu anda’ diye geçti aklımdan. Birbirini hiç bilmeseler de, milyonlarca anne ortak bir dilekle tarıyor çocuklarının saçlarını;
‘Yavrumun saçının bir teli incinmesin’...
Dilerim bir gün benim kızım da kendi çocuğunun saçlarını tarar, sevgiyle ve dünyanın en büyük mutluluğuyla...
Bir süre sonra kızım bana saçlarını taratmayacak belki. ‘Ben yaparım’ diyecek. Ama benim dileğim hep aynı kalacak. Anneminki de, onun annesininki de öyle kalmadı mı?... Yıllar bizleri büyüttü, biz kendi yavrularımızı büyütür hale geldik. Ama annelerimizin gözünde hep aynı yerde kalmadık mı?... Bize bakarken yine içleri titredi, yine bütün annelerin ortak duasını tekrarladılar;
‘Aman yavrumun saçının bir teli bile incinmesin’...
Sonra aklıma annemin ‘ancak anne olunca anlarsın’ sözü geldi. ‘Neden hep bizi düşünüyorsun, kendini yaşa’ dediğimde aldığım cevap hep buydu.
Anne seni Sahra doğduğu gün anladım. Onu kucağıma ilk veren sendin, ilk sütünü emmesine yardım eden de. O anda bir şey oldu anne. İçimdeki büyük boşluk, tarif edilemez korku ve sevinci birlikte yaşarken senin yüzüne baktım. Sen Sahra’yı kucağıma bırakırken. Sanki üçümüz bir bütündük. Ve sanki hayat o hastane odasında üçümüzün bir arada durduğu o ana kilitlenmişti. Çok korkuyordum, şaşkındım, boğazımda yutamadığım bir şey, kalbimde büyüklüğünü tartamadığım bir mutluluğu bir arada yaşıyordum.
...Ve bunun üstesinden de gelebileceğimi anladım. Çok şanslıydım sen yanımdaydın, her zamanki gibi. Ve bugün bu sayfayı okuyanlar bencillik ettiğimi düşünebilir ama buradan teşekkür etmek istiyorum. Her şey için. Yanımda olduğun için, hep öyle olacağını bildiğim için, hiç hissettirmeden verdiğin, aktardıkların için, benim annem olduğun için. Ve seni çok seviyorum anne!

Annemdir başımın tacı
 
İstanbul’dan YAŞLILIK rumuzlu okuyucumuzun sorusu şöyle: Üç çocuk yetiştirdim. Saçımı süpürge yaparak büyüttüm. Şimdi hepsi evlendiler. Umarım mutludurlar. Ama ben mutsuzum. Yaşlı ve garip olarak tek başımayım. Çocuklarımdan maddi yardım göremediğim gibi, ilgi de görmemekteyim. Bize, “Annemdir başımın tacı” ilkesini öğretmişlerdi. Hukukta da bu ilke geçerli değil midir? Ne yapmam gerekir?
Cevap: Anneler elbette başların tacıdır. Hukukta, anne hakkı yani annenin hukuku elbette düzenlenmiştir. Türk Medeni Kanunu’nun 315. Maddesinde aynen şu düzenlemeye yer verilmiştir.:
“Herkes, yardım etmediği takdirde zarurete düşecek olan usul ve fürüuna ve erkek ve kız kardeşlerine muavenet ile mükelleftir.”
ANNE GİBİ YAR OLUR MU?
Gerçekten de Medeni Kanun bu düzenlemesi ile şunu demek istiyor. Anne olarak siz bakıma muhtaç bir halde iseniz, başta eşiniz olmak üzere evlatlarınız, onlar yok ise anne ve babanız, onlar da yok ise kardeşleriniz, onlar da yok ise nine ve dedeleriniz, onlar da yok ise amca, dayı, hala ve teyzeniz size bakmak zorundadır. Bunun için sizin nafaka davası açmanız gerektiğini Türk Medeni Kanunu’nun 316. Maddesi açık olarak dile getirmiştir.
Kanun burada dava açmada sıra koymuştur. Buna göre, evladınız var iken, anne baba aleyhine nafaka davası açamayacağınızı düzenlemiştir. Keza, anne babanız var iken de kardeşler aleyhine nafaka davası açamayacağınızı düzenlemiştir.
Aile kavramına verilen önemin en belirgin alameti ise aileden sorumlu bir devlet bakanlığının kurulmuş olmasıdır. Hukuk devletlerinde aile, devletin çekirdeğidir. Ailenin çekirdeği ise annedir. Çocuk ilk terbiyeyi anneden alır. Çocuk kanunlara saygıyı, başkalarının haklarını ihlal etmemeyi anneden öğrenir. Çocuk, hukuk devletinde yaşadığını ve hiç kimsenin hakkının çiğnenmeyeceğini, hakların devletin güvencesinde olduğunu anneden öğrenir. Bundan dolayı, annelik kurumunu bizler çok önemsiyoruz.
Tabii, her anne sizin kadar mağdur edilmiyordur. Her evlat da sizinki gibi olmuyordur. Bundan dolayı, umutsuzluğa kapılmamak gerektiği inancındayız.
HERKESİN ANNESİ KIYMETLİDİR
Anne olarak bu haklarınıza kavuşabilmeniz için Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmanız gerekmektedir. Bu davada, tarafların ekonomik ve sosyal durumu araştırılacaktır. Sizin ihtiyacınız olan harcama miktarı ile sosyal yaşantınıza uygun nafaka miktarı tesbit edilecek; diğer yandan da, çocuklarınızın ekonomik ve sosyal durumları tesbit edilerek onların verebilecekleri nafaka miktarı belirlenecek ve bu ikisi arasında kurulacak denge sonucunda aylık bir nafaka miktarına hükmedilecektir. Bu kararı icraya koyarak çocuklarınızdan tahsil etme imkanınız vardır.
Kıymetli okuyucumuzu duyar gibi oluyorum, bu kadar yorulduktan ve tatsızlıktan sonra o paranın tadı mı olur evladım. Haklı olabilirsiniz. Ama, hukuk bir kurallar manzumesidir. Bu kuralların gerekleri herkes için eşit bir şekilde uygulanır. Bunun için yorgunluk da olabilir, zaman süreci de.

Sevgiyi yaşama biçimi
Gelenekçi olarak bakıldığında Anneler Günü, anne kavramının içeriğine dokunan, onu formüle eden ve kendi realitesinden uzaklaştıran bir kavram.
 

Belki de bir durumun şifrelendirilmesi. Ben annelik duygusunun güdüsel olduğunu sanmıyorum. Bilgi toplumu bizi güdüsel annelik tanımına götürüyorsa da kendimi bu tanıma ortak hissetmiyorum.

Annelik ya da babalık, kardeşlik, "ensest" ilişkilerin, kan ilişkilerinin tüm bireyin genel sosyalizasyon içerisinde nasıl yer aldığıyla ve içsel yapısının belirlemeleriyle çok ilgilidir. İyi bir insan değilseniz (iyi kavramını tırnak içinde kullanıyorum; ama açıklamak gerekirse içsel etik ve vicdan hesaplaşmasında duyarlı olmayı kastediyorum) iyi bir anne olmanız olanaksızdır.

Tartışma ağır bir şefkat sağanağı altında büyüyen ve bağımsızlaşmasına izin verilmeyen ve şayet tescillenmemiş doğmamış çocuklar yetiştirmek midir? Ya da özgürleşmesine ve kendisini tanımlamasına izin verilmiş, erken doğurulmuş ve "biraz" yalnız kalmış çocuklar yetiştirmek midir?

Tartışma bireyi dünyaya hazırlamak ekseninde yoğunlaşıyor. Bireyi dünyaya hazırlarken kendi varlığımızı da ona hazırladığımız dünyaya eklemeli miyiz, (ya da onu bizim dünyamıza mı eklemeliyiz?).

Annelik burada kendisine özgü yanıtlarla kimlik buluyor. Ve her cevap kendi doğrusunu taşıyor. Ben geleneksel anlamda kendimi hiçbir zaman iyi anne bulmadım. İçsel cevabım pozitif değildi. İşim çocuklarımdan önce gelirdi. Ama onlara dik olmayı, vakur olmayı ve dünyevî hırslara takılmamayı öğrettiğimi sanıyorum.

Modernleşme anlamında da iyi bir anne kimliği yakalayamıyorum. Benim çocuklarım kendi sentezlerine yabancı, özenilmiş ya da hayat biçimi olarak seçilmiş yalnızlıklarda büyümediler.

İki uçta gelip gittiğim zaman kendi anneliğimin, kendi kişiliğimin bir prototipi olduğunu kavrıyorum. Biraz delişmen, epeyce cesur ve çok ketum bir annelik.

Çağdaş psikolojinin beğendiği bir anne olup olmadığım hakkında kararsızım.

Ama içinizde bir sevgi hissediyorsanız sevgiyi yaşama biçiminizin anneliğinizi de üreteceğini düşünüyorum. En azından bilinen örnekler böyle her sabah "Bu yemeği yemeyerek beni hasta ediyorsun" diye başlayan suçlandırma benim tanımadığım bir annelik bana yabancı.

Kendini sevmen ve huzura (mutluluğa değil, çünkü mutluluk bedeli ağır bir ütopya) ulaşman bu topluma yeni bir hastalıklı bireyin katılmasına engel olacaktır diye çocuklarına bakan bir anneyim ben. Ve en iyi annelerin de, yükünü taşıyamayacağı çocukları doğurmayan kadınlar olduğuna inanıyorum.

Annelik duygusu neler yaptırdı neler
Zihinsel özürlü çocuğunu topluma kazandırmak için 5 yıldır saçını süpürge etti. Önce çocuğunun IQ'sunu yükseltti. Ardından 10 kişilik özel bir sınıf açtırdı. Çocuğu zihinsel özürlü olduğu için normal okullara kayıt yaptıramayan anne 5 yıl boyunca bütün resmi makamlara dilekçe göndererek, çocuğunu okutabilecek bir sınıf istedi. Sonunda Milli Eğitim Bakanlığı'na sesini duyurabilen Özdemir'in 8,5 yaşındaki oğlu Görsel için ilçede özel bir sınıf açıldı.

Böyle insan az bulunur

Aysel Özdemir'in hikayesi daha çocuğuna hamileyken başladı. Doktorlar zihinsel özürlü olarak doğacağını söylemesine rağmen o çocuğunu doğurdu ve adını Görsel koydu. Çocuğun bakımı için zihinsel özürlülerle ilgili birçok kitap okudu.

5 yaşına kadar yürüyemeyen Görsel'i fizik tedavi sonucu yürütmeyi başardı. IQ'su 35'in altında olduğu için okuma imkanı olmayan oğlunun gelişmesi için hiçbir fedakarlıktan kaçınmadı. İşini bıraktı, özel okulların ana sınıflarına oğluyla birlikte gitti, psikolojik rahatsızlık geçirdi. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Çanakkale Seramik'in sahibi İbrahim Bodur, kızı Zeynep Bodur Okyay başta olmak üzere birçok kimseye 5 yıl boyunca yorulmadan usanmadan defalarca dilekçe yazdı.

Oğlunun tedavisi için her ay Çapa Tıp Fakültesi Hastanesi'ne gelen anne, bundan 1,5 yıl önce oğlunun tedavisi için İstanbul'a gelmesini engelleyince kocasını terk etti. Anne ve babasının yanına giderek mücadelesini sürdürdü. Kitaplarda öğrendiklerini uyguladı. Çapa Tıp Fakültesi'nde en son yaptırdığı zeka testinde oğlunu IQ'sunun 50'ye çıkartarak eğitilebilir zihinsel engelli seviyesine getirdi. Özel sınıf açılması için en az 10 kişinin olması gerektiğini öğrenince ilçede tarama yaparak hasta aramaya başladı. İlçenin bütün muhtarlıklarını dolaştı, yerel gazetelere ilan verdi. Sonunda başardı. Çanakkale'nin Çan ilçesinde kendi oğlu gibi birçok çocuk topladı. Bu çocukların okuması için velilerinden imza aldı. 08.03.1999 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı'na dilekçe yazdı. Konuyu araştıran Milli Eğitim Bakanlığı, sonunda Çan'daki zihinsel özürlü çocukların okuması için bir Özel A sınıfı açtı. Özel sınıfın 1999-2000 eğitim öğretim yılında eğitime açılacağı belirtildi.

Dernek kurdu

Murat Köse İlköğretim Okulu'nda Rehberlik Araştırma Merkezi'nin açtığı özel sınıfın kendi gayretleri sonucu kurulduğunu belirten Aysel Özdemir, daha etkin çalışması için ilçede bir de Zihinsel Özürlüler Rehabilitasyon Merkezi (ÖZKUR) adında bir dernek kurduğunu söyledi. Derneği kendisinin kurduğunu ifade eden Özdemir, daha sonra bazı çıkar gruplarının derneğin başına geçtiğini ifade etti. Özdemir, derneğin başına geçen kişilerin zihinsel özürlü çocuklarının olmamasına üzülüyor.